Rozdział I. Zanim powstał klub. Widzew jako część przemysłowej Łodzi

Pod koniec dziewiętnastego wieku Łódź była jednym z najważniejszych ośrodków przemysłowych ziem polskich. Rozwijający się przemysł włókienniczy przyciągał robotników, techników, inżynierów, przedsiębiorców i specjalistów różnych narodowości.

Sport powstawał tu w szczególnych warunkach. Nie miał jeszcze charakteru współczesnego zawodowego futbolu. Funkcjonował jako forma rozrywki, rekreacji, wychowania fizycznego, a niekiedy również działalności społecznej i politycznej.

W mieście działały organizacje gimnastyczne, strzeleckie i kolarskie. Znaczną rolę odgrywały stowarzyszenia związane ze społecznością niemiecką, ale stopniowo coraz aktywniejsze stawały się także organizacje polskie.

Historyczka Marta Piestrzeniewicz w opracowaniu naukowym Kultura fizyczna łodzian na przełomie XIX i XX wieku wskazuje na rozwój piłki nożnej w środowisku wielonarodowej Łodzi oraz stopniowe powstawanie polskich stowarzyszeń sportowych na początku dwudziestego wieku.

Widzewska Manufaktura

Dla rozwoju dzielnicy decydujące znaczenie miały zakłady przemysłowe Juliusza Kunitzera i Juliusza Heinzla.

Początki przedsiębiorstwa sięgały końca lat siedemdziesiątych dziewiętnastego wieku. W 1879 roku powstały zakłady Kunitzera, a w kolejnych latach rozwinęła się fabryczna struktura związana z Towarzystwem Akcyjnym Wyrobów Bawełnianych Heinzla i Kunitzera, znana później jako Widzewska Manufaktura.

Wokół fabryki budowano mieszkania robotnicze. Powstała charakterystyczna kolonia drewnianych domów, nazywanych kunitzerowskimi. Według klubowego opracowania liczyła około 150 budynków, które przez długie lata były charakterystycznym elementem widzewskiego krajobrazu.

Przemysłowy Widzew nie był więc jedynie skupiskiem hal produkcyjnych. Był środowiskiem życia ludzi związanych z fabryką - miejscem ich pracy, zamieszkania, spotkań i stopniowo rozwijającej się aktywności społecznej.

To właśnie w tym otoczeniu pojawiła się potrzeba utworzenia własnego towarzystwa sportowego.

Jak futbol trafił na Widzew?

W historii piłki nożnej w Łodzi ważną rolę odegrali cudzoziemscy specjaliści pracujący w przemyśle włókienniczym.

Wspomnienia i opracowania wskazują szczególnie na techników oraz robotników z Anglii i Szkocji, którzy znali grę w piłkę nożną i przekazywali jej zasady miejscowym mieszkańcom.

Nie był to jednak wyłącznie proces związany z jedną narodowością. Futbol rozwijał się w wielokulturowym środowisku miasta, w którym aktywnie działały także organizacje niemieckie.

Według badań przytoczonych przez Piotra Kędzię, autora rozprawy doktorskiej z Uniwersytetu Łódzkiego, ważne znaczenie dla początków sportu na Widzewie mieli zarówno polscy pracownicy manufaktury, jak i doświadczeni zagraniczni fachowcy.

Powstanie Widzewa nie było zatem odosobnionym zdarzeniem. Stanowiło część znacznie większej przemiany społecznej, w której sport zaczynał stawać się dostępny dla coraz szerszych grup mieszkańców przemysłowego miasta.