Rozdział II. Rok 1910. Powstanie Towarzystwa Miłośników Rozwoju Fizycznego

Była to rzeczywista organizacja sportowa, której działalność znajduje potwierdzenie w materiałach historycznych. Samo istnienie TMRF nie jest przedmiotem zasadniczego sporu historycznego.

Wątpliwości dotyczą przede wszystkim sposobu powiązania tego towarzystwa z utworzonym później Robotniczym Towarzystwem Sportowym Widzew.

Pierwsze zebrania

Według historycznych opracowań inicjatywa powołania klubu zrodziła się wśród pracowników Widzewskiej Manufaktury.

W marcu 1910 roku miało odbyć się nieformalne zebranie grupy zainteresowanej utworzeniem stowarzyszenia. W przekazach mowa jest o 33 uczestnikach, przede wszystkim pracownikach administracyjnych i technikach.

W miejscu tym pojawia się jednak pierwsza rozbieżność: część opracowań wskazuje lokal przy Rokicińskiej 62, a inne - Rokicińską 52. Dla późniejszego oficjalnego zebrania z grudnia 1910 roku adres Rokicińska 62 jest potwierdzony znacznie lepiej, ponieważ znajduje się w przytoczonej relacji ówczesnej prasy.

Nie należy więc automatycznie traktować wszystkich przekazów o pierwszych zebraniach jako jednakowo wiarygodnych.

Rejestracja. Dlaczego Widzew obchodzi urodziny 25 listopada?

18 listopada 1910

Zalegalizowanie statutu TMRF

Kalendarz gregoriański

25 listopada 1910

Data wpisania TMRF do rejestru stowarzyszeń według klubowej rekonstrukcji

Numer wpisu: 395

7 grudnia 1910

Udokumentowane zebranie organizacyjne i wybór władz

Daty 5 i 12 listopada, które występują w starszych opracowaniach, są podawane według kalendarza juliańskiego. Odpowiadają im 18 i 25 listopada według kalendarza gregoriańskiego.

Warto jednak zaznaczyć, że w publikacjach wtórnych zdarza się również odwrotne przyporządkowanie czynności rejestracyjnych do poszczególnych dni.

W oficjalnym opracowaniu Widzewa z listopada 2025 roku jako datę legalizacji statutu wskazano 18 listopada, a jako dzień zakończenia rejestracji - 25 listopada 1910 roku. Taki porządek jest zgodny z przytoczoną informacją prasową z grudnia 1910 roku, określającą TMRF jako zalegalizowane 18 listopada.

To ważne rozróżnienie. Nie wystarczy bowiem podać samego roku 1910. Trzeba jeszcze ustalić, jaki konkretnie akt prawny lub organizacyjny nastąpił w danym dniu.

Założyciele TMRF

Odnaleziona transkrypcja sprawozdania z zebrania TMRF, opublikowanego w dzienniku „Rozwój” 12 grudnia 1910 roku, wymienia cztery osoby jako założycieli stowarzyszenia:

• Konstantego Wejmana,

• Fryderyka Krausa,

• Edwarda Duszka,

• Roberta Adama.

Ważne zastrzeżenie dotyczy pisowni nazwiska Krausa: w późniejszych materiałach pojawia się również forma „Karol Krauss”. Bez sprawdzenia dokumentów personalnych nie należy utożsamiać tych zapisów bez zastrzeżeń.

Co ciekawe, rozprawa Piotra Kędzi wymienia także Edmunda Grossera, Ottona Steigerta i Wacława Gapińskiego wśród twórców towarzystwa, a w przypisie wskazuje sygnatariuszy statutu. Może to wynikać z odmiennego rozumienia słowa „założyciel” - jako pomysłodawcy, organizatora albo osoby podpisującej dokument.

Pierwszy prezes - Emil Putti

Z dostępnej transkrypcji doniesienia prasowego wynika, że 7 grudnia 1910 roku wybrano pierwszy zarząd TMRF.

Prezesem został Emil Putti, a wiceprezesem Stanisław Kułakowski.

Pozostałe osoby wybrane do zarządu obejmowały Franciszka Michalskiego, Benjamina Liebicha, Ernesta Kunta, Roberta Adama, Ludwika Gucza, Leona Sallmana i Konstantego Wejmana.

W skład komisji rewizyjnej weszli doktor Stanisław Skalski, Leon Chwałkowski i Wacław Tymowski.

Jest to istotne ustalenie, ponieważ część opracowań historycznych wskazywała Kułakowskiego jako pierwszego prezesa. Przytoczona relacja z grudnia 1910 roku przemawia jednak za pierwszeństwem Puttiego. Kułakowski miał objąć funkcję prezesa później.

Jak wyglądał pierwszy klub?

TMRF nie był wyłącznie organizacją jedenastu piłkarzy.

Statut przewidywał uprawianie różnych form aktywności fizycznej, w tym futbolu, tenisa, jazdy na rowerze, łyżwiarstwa, gimnastyki oraz organizowanie wycieczek.

Według przytoczonego sprawozdania z 1910 roku stowarzyszenie liczyło w grudniu 55 członków. Dopuszczano osoby pełnoletnie niezależnie od płci.

Członkowie rzeczywiści mieli wnosić miesięczną składkę w wysokości 25 kopiejek, a popierający - 50 kopiejek. Przewidziano także opłatę wpisową w wysokości dwóch rubli.

Był to więc klub działający według zasad stowarzyszeniowych, posiadający statut, władze, składki członkowskie i określony model finansowania.

To szczególnie ważne dla zrozumienia jego początków. TMRF powstał jako struktura o znacznie szerszych celach niż samo uczestnictwo w zawodach piłkarskich.